Przejdź do treści
Radar Paliw

Podatek od nadzwyczajnych zysków w Trybunale Konstytucyjnym: co to oznacza dla CPN

· 5 min czytania ·

Pierwsza wersja podatku od nadzwyczajnych zysków trafiła do TK 24.07.2026, druga została podpisana 1.10. Wyjaśniamy oś czasu, tryby kontroli i skutki dla CPN.

Podatek od nadzwyczajnych zysków ze zbycia paliw ciekłych, nazywany windfall tax, ma współfinansować program CPN („Ceny Paliwa Niżej”), a jednocześnie od miesięcy jest przedmiotem sporu konstytucyjnego. Poniżej porządkujemy oś czasu, wyjaśniamy ogólnie, czym różnią się tryby kontroli w Trybunale Konstytucyjnym, i opisujemy, co według doniesień może to oznaczać dla finansowania programu.

Oś czasu ustawy

Ustawa dotyczy okresu od 1.03.2026 do 31.03.2027. Według tekstu ustawy stawka wynosi 60% nadwyżki ponad próg dla producentów i 50% dla sprzedawców niebędących producentami. Szczegółowy opis konstrukcji podatku znajdziesz w osobnym artykule: podatek od nadzwyczajnych zysków na paliwach.

Przebieg wydarzeń wygląda następująco:

  • 24.07.2026 – prezydent Karol Nawrocki skierował pierwszą wersję ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie prewencyjnym. Według relacji mediów powodem były wątpliwości dotyczące wstecznego działania przepisów. Zablokowane w ten sposób wpływy szacowano na ok. 4 mld zł.

  • 18.09.2026 – data ponownie uchwalonej ustawy, opublikowanej w Dzienniku Ustaw jako poz. 1287. Według doniesień rząd zmienił sporny przepis dotyczący pobierania podatku z mocą wsteczną.

  • 1.10.2026 – prezydent podpisał ustawę. Według relacji, m.in. bank.pl, zapowiedział jednocześnie skierowanie jej do Trybunału w trybie następczym.

Zapowiedź skierowania wniosku opieramy na doniesieniach medialnych. Nie widzieliśmy samego wniosku ani informacji o jego rozpatrzeniu, dlatego traktujemy ten element jako zapowiedź, nie rozstrzygnięcie.

Kontrola prewencyjna a następcza

To ogólna zasada ustrojowa, niezależna od oceny konkretnej ustawy. Prezydent ma dwie główne drogi zakwestionowania ustawy przed Trybunałem.

Kontrola prewencyjna następuje, zanim prezydent podpisze ustawę. Wniosek wstrzymuje podpis, a ustawa nie wchodzi w życie. Jeśli Trybunał uzna ją za zgodną z konstytucją, prezydent musi ją podpisać. Jeśli uzna ją za niezgodną, ustawa w kwestionowanym zakresie nie może wejść w życie w tej postaci. Tak było z pierwszą wersją podatku: wpływy zostały zablokowane na czas postępowania.

Kontrola następcza dotyczy ustawy, która już została podpisana i opublikowana. Przepisy obowiązują i są stosowane, a Trybunał ocenia ich zgodność z konstytucją po fakcie. Gdy stwierdzi niezgodność, przepis co do zasady traci moc obowiązującą, przy czym Trybunał może określić inny termin utraty mocy. Do czasu wyroku podatek jest więc należny.

Różnica dla praktyki jest zasadnicza: w pierwszym trybie spór wstrzymuje ustawę, w drugim ustawa działa równolegle do postępowania.

Co to oznacza dla finansowania CPN

Trzecia edycja programu trwa od 3.10 do 31.12.2026. Obejmuje obniżony do 8% VAT na benzynę i olej napędowy oraz obniżoną akcyzę. Według Forsal.pl koszt to ok. 3,24 mld zł w przypadku VAT i ok. 2,1 mld zł w przypadku akcyzy. Aktualne ceny maksymalne i wykres znajdziesz na stronie programu CPN.

Według doniesień podatek od nadzwyczajnych zysków ma współfinansować tę edycję. Wcześniej, we wrześniu, minister energii Motyka mówił w „Super Expressie”, że nie ma na to dzisiaj środków w budżecie. Z tej perspektywy dochody z podatku mają znaczenie dla bilansu programu.

Możliwe scenariusze trzeba traktować ostrożnie, bo zależą od treści i terminu ewentualnego wyroku:

  • Skoro ustawa obowiązuje, a kontrola ma być następcza, wpływy w najbliższych miesiącach nie powinny być wstrzymane samym złożeniem wniosku.

  • Ewentualne orzeczenie o niezgodności mogłoby w przyszłości wpłynąć na to, jak długo i w jakim zakresie podatek byłby stosowany.

  • Termin rozpoznania sprawy nie jest nam znany, więc nie da się wiarygodnie ocenić, czy wyrok zapadłby jeszcze w trakcie trwania trzeciej edycji.

Minister finansów Andrzej Domański zapowiadał, że decyzja o ewentualnym przedłużeniu programu zapadnie w grudniu. Szerzej o możliwych wariantach piszemy w tekście co po końcu CPN.

Dlaczego retroaktywność budzi spory

Zasada niedziałania prawa wstecz wynika z ogólnych standardów państwa prawa. Podatek obejmujący okres od 1.03.2026 został uchwalony później, więc pytanie o to, czy i w jakim zakresie można objąć nim zdarzenia z przeszłości, jest przedmiotem oceny konstytucyjnej. Według doniesień to właśnie ten element był podstawą pierwszego wniosku z 24.07, a rząd zmieniał potem sporny przepis w ponownie uchwalonej ustawie.

Nie rozstrzygamy, czy zmiany były wystarczające. To zadanie Trybunału, a nie redakcji serwisu o cenach paliw. Zwracamy uwagę tylko na to, że ocena prawna i ocena skutków budżetowych to dwie osobne sprawy: nawet wyrok korzystny dla którejś ze stron nie przesądza automatycznie, jak zmieniłyby się wpływy ani jak długo trwałoby postępowanie.

Jeśli interesuje Cię, jak opinie o programie rozkładają się wśród Polaków, zajrzyj do zestawienia opinii i sondaży o CPN.

Co nie jest przesądzone

Warto oddzielić fakty od prognoz. Potwierdzone jest to, że pierwsza wersja ustawy trafiła do Trybunału 24.07, a druga została podpisana 1.10. Zapowiedź kontroli następczej opiera się na relacjach mediów. Nie wiemy, jaki wyrok zapadnie ani kiedy.

Różne źródła podają też odmienne szacunki łącznych kosztów programu: 4,7 mld zł za pierwszą edycję, a przed trzecią edycją m.in. 5,2 mld zł według PKO BP czy ok. 5 mld zł na samą trzecią. Dlatego trudno jednoznacznie ocenić, jaką część wydatków pokryją wpływy z podatku.

Dla kierowców najważniejsze jest to, że ceny maksymalne i obniżone stawki podatkowe obowiązują w trzeciej edycji niezależnie od toczącego się sporu. Poprzednie edycje opisujemy w artykułach o historii programu CPN i o drugiej edycji CPN.

Źródła

Najczęstsze pytania

Czy podatek od nadzwyczajnych zysków obowiązuje, skoro sprawa jest w Trybunale?

Druga wersja ustawy została podpisana 1.10.2026 i opublikowana w Dzienniku Ustaw (poz. 1287). Według doniesień prezydent zapowiedział skierowanie jej do Trybunału w trybie następczym, czyli po wejściu przepisów w życie. Wyroku TK w tej sprawie nie odnotowaliśmy.

Czym różni się kontrola prewencyjna od następczej?

Kontrola prewencyjna odbywa się przed podpisaniem ustawy i wstrzymuje jej wejście w życie do czasu orzeczenia. Kontrola następcza dotyczy ustawy, która już obowiązuje, a przepisy działają, dopóki Trybunał nie orzeknie o ich niezgodności z konstytucją.

Czy spór o windfall tax może zagrozić trzeciej edycji CPN?

Według doniesień medialnych podatek ma współfinansować trzecią edycję programu, trwającą od 3.10 do 31.12.2026. Skutki ewentualnego wyroku zależałyby od jego treści i terminu, a rząd decyzję o przedłużeniu CPN zapowiadał na grudzień.

Kiedy Trybunał Konstytucyjny wyda wyrok w sprawie podatku?

Nie znaleźliśmy informacji o terminie rozprawy ani wyroku. Z dostępnych doniesień wynika, że postępowanie w sprawie drugiej wersji ustawy jest nierozstrzygnięte.

Przeczytaj także