Podatek od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych: kto zapłaci za CPN

Podatek od nadzwyczajnych zysków paliwa to danina nałożona na firmy, które w 2026 r. zarabiały na sprzedaży paliw wyraźnie więcej niż rok wcześniej. Rząd przedstawia ją jako sposób na sfinansowanie programu CPN, czyli obniżek VAT i akcyzy na paliwa. Poniżej zebraliśmy to, co wiadomo o stawce, podstawie, okresie i statusie ustawy, według stanu na 14 października 2026 r.

Czym jest podatek od nadzwyczajnych zysków paliwa

To tzw. windfall tax, czyli podatek od zysków, które według projektodawców wynikają z nadzwyczajnej sytuacji rynkowej, a nie z lepszej efektywności firm. Ministerstwo Finansów wskazywało, że wysokie wyniki były skutkiem szoku podażowego po wybuchu konfliktu na Bliskim Wschodzie, o czym pisał serwis Notes from Poland. Marże na paliwach wzrosły gwałtownie od marca 2026 r.

Podatek nie zastępuje CIT. Jak podał Notes from Poland, jest naliczany dodatkowo wobec 19-procentowego podatku dochodowego. Wprowadzenie przez rząd programu CPN opisujemy osobno, a jego chronologię w tekście o historii programu.

Stawka i podstawa opodatkowania

Według Bankier.pl i serwisu infor.pl podatek wynosi 60 proc. nadwyżki przychodu ze sprzedaży paliw ponad poziom, który firma osiągnęłaby przy tzw. marży referencyjnej. Ta marża to średnia marża sprzedaży paliw ciekłych firmy w 2025 r. powiększona o 20 proc. Według xyz.pl obowiązuje przy tym dolna granica marży referencyjnej na poziomie 2 proc.

W wersji z września xyz.pl podaje różne stawki: 60 proc. dla producentów paliw i 50 proc. dla podmiotów, które paliw nie produkują. Pierwotny projekt zakładał 75 proc. Krajowa Rada Doradców Podatkowych oceniała tę stawkę jako zbliżoną do konfiskaty mienia, jak relacjonowało infor.pl. Senat dodał w pierwszej wersji ustawy limit: podatek nie może przekroczyć dochodu podatkowego lub zysku bilansowego firmy.

Warto pamiętać, jak cena paliwa składa się z wielu elementów, o czym piszemy w artykule z czego składa się cena paliwa. Podatek opiera się na marży sprzedaży, a nie na zysku netto.

Kto zapłaci

Podatnikami są producenci i importerzy paliw ciekłych, także nabywcy wewnątrzwspólnotowi. Bankier.pl, powołując się na szacunki, wskazuje na około 20-30 podmiotów, od dużych koncernów po małe i średnie firmy. Opodatkowana jest głównie sprzedaż benzyny i oleju napędowego.

Według oceny skutków regulacji, którą cytuje Notes from Poland, Orlen odpowiada za około 60 proc. podstawy opodatkowania, a pozostałe podmioty za około 40 proc. Bankier.pl przytacza wstępne szacunki Orlenu, według których jego zobowiązanie za marzec-sierpień 2026 r. wyniesie około 2 mld zł. Więcej o największym graczu znajdziesz na stronie stacji Orlen.

Okres objęty podatkiem i status ustawy

Droga ustawy była kręta:

1. 16 czerwca 2026 r. rząd przyjął projekt, a Sejm uchwalił go 19 czerwca. Okres opodatkowania obejmował marzec-grudzień 2026 r.

2. 3 lipca Sejm przyjął poprawki Senatu. Prezydent Karol Nawrocki odmówił podpisu i 24 lipca skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej, wskazując na zarzut działania prawa wstecz (Bankier.pl).

3. 18 września Sejm uchwalił ustawę ponownie (237 głosów za, 202 przeciw, 1 wstrzymujący się), a 24 września Senat przyjął ją bez poprawek (xyz.pl).

4. W nowej wersji podatek obejmuje zyski od marca 2026 r. do marca 2027 r.

5. 1 października prezydent poinformował o podpisaniu ustawy. Według xyz.pl skierował ją jednocześnie do Trybunału w trybie kontroli następczej, choć serwis zaznacza, że treść relacji nie rozstrzyga tego jednoznacznie. Status sprawy w Trybunale warto sprawdzić w oficjalnych komunikatach.

Ustawa zawiera też przepis pozwalający ministrowi finansów obniżać akcyzę na paliwa ciekłe rozporządzeniem.

Związek z finansowaniem CPN

Według Notes from Poland pierwszy pakiet CPN, uruchomiony pod koniec marca 2026 r., obejmował obniżkę VAT na paliwa do 8 proc. i akcyzy do unijnego minimum. Ministerstwo Finansów szacowało jego koszt na około 4,8 mld zł w trzy miesiące, a wpływy z podatku mają wynieść około 4 mld zł (z czego 3,8 mld zł w 2026 r., reszta w 2027 r., według Bankier.pl). Premier Donald Tusk zapowiadał, że firmy w dużej mierze sfinansują koszt akcji CPN. Szczegóły obniżek omawiamy w tekście o VAT i akcyzie w CPN, a perspektywy po zakończeniu programu w artykule co po końcu CPN.

Aktualne informacje o programie znajdziesz na stronie Program CPN.

Argumenty za i przeciw

Strona rządowa. Ministerstwo Finansów mówi o strukturalnej niesprawiedliwości, gdy firmy zyskują na szoku zewnętrznym, a państwo ponosi koszt ochrony kierowców. Minister Andrzej Domański, komentując lipcową decyzję prezydenta, stwierdził, że prezydent stanął po stronie koncernów paliwowych (Bankier.pl).

Krytycy. Krajowa Rada Doradców Podatkowych argumentowała, że podatek działa wstecz, bo dotyczy okresu w dużej części zakończonego przed wejściem ustawy w życie (infor.pl). Branża, w tym Polska Grupa Paliwowa, wskazywała, że podstawą jest marża, a nie zysk netto, więc nie uwzględnia kosztów logistyki, finansowania i zabezpieczeń. Prezydent Nawrocki przekonywał, że danina może zostać przeniesiona na klientów stacji. Podobną tezę, ale w odniesieniu do skutków braku ustawy, przedstawił minister energii Miłosz Motyka. Mechanizm kształtowania cen opisujemy w artykule o cenach hurtowych a cenach na stacjach.

Źródła

• Bankier.pl: Firmy paliwowe oddadzą miliardy złotych. Sejm przegłosował windfall tax

• Bankier.pl: Prezydent kieruje do TK ustawę o windfall tax od spółek paliwowych

• Infor.pl: Nowy polski podatek na biurku prezydenta. Czy windfall tax wejdzie w życie

• Notes from Poland: Polish government approves windfall tax on fuel firms excess profits

• xyz.pl: Ustawa o podatkowaniu nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych przyjęta przez Senat bez poprawek

• xyz.pl: Prezydent podpisał ustawę dotyczącą nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych