Skład LPG latem: propan, butan i dlaczego gaz pali się inaczej

Krótko: LPG to mieszanka propanu i butanu, a jej proporcje zmieniają się z porą roku; latem częściej przeważa butan, który ma więcej energii w litrze, więc spalanie w litrach może być minimalnie niższe niż zimą. W praktyce różnica jest mała i łatwo ją zagłuszyć stylem jazdy. Jeżdżę na gazie na długich trasach, więc lubię rozumieć, co faktycznie dzieje się w zbiorniku.

Propan i butan w skrócie

To dwa gazy o podobnej naturze, ale różnych właściwościach:

• Propan wrze w bardzo niskiej temperaturze, około minus 42 stopni Celsjusza. Dzięki temu odparowuje nawet w mrozie. Ma niższą gęstość, więc w jednym litrze ciekłego gazu mieści się go mniej, a więc mniej energii.

• Butan wrze w okolicy 0 stopni Celsjusza. W chłodzie gorzej odparowuje i dlatego nie sprawdza się samodzielnie zimą. Ma wyższą gęstość, więc w litrze jest więcej energii.

Na masę oba mają zbliżoną wartość energetyczną. Różnica pojawia się, gdy mierzymy w litrach, a tak właśnie tankujemy. Litr butanu zawiera więcej energii niż litr propanu. To podstawowa fizyka, która tłumaczy większość różnic.

Mieszanka letnia a zimowa

Dostawcy zmieniają proporcje, żeby gaz dobrze odparowywał w danej temperaturze. Zimą dodaje się więcej propanu, bo musi pracować w mrozie. Latem można dodać więcej butanu, który w cieple dobrze odparowuje i ma więcej energii na litr. Nie podam dokładnych procentów, bo różnią się między dostawcami i partiami, a na stacji zwykle nie są jawne. Normy dopuszczają pewien zakres, a konkretne proporcje wybiera dostawca.

Skutek dla kierowcy jest dwojaki: latem gaz bywa nieco "mocniejszy" na litr, a zimą instalacja musi radzić sobie z większą ilością propanu i gorszą temperaturą zbiornika. O tym, jak zima wpływa na gaz, piszę w tekście LPG zimą.

Spalanie i zasięg

Czy to oznacza, że latem pojedziesz dalej na litrze? Teoretycznie tak, bo więcej energii w litrze oznacza nieco niższe zużycie w litrach. W praktyce efekt jest mały, rzędu kilku procent w najlepszym wypadku, a na spalanie wpływają:

• prędkość i styl jazdy,

• klimatyzacja,

• obciążenie auta i bagaż na dachu,

• stan instalacji i regulacja wtrysku gazu,

• temperatura zbiornika i reduktora.

Dlatego nie wyciągałbym wniosków z jednego tankowania. Prowadź prosty zapis: litry, przebieg, cena. Po kilku tankowaniach zobaczysz własne zużycie, które jest ważniejsze od teorii. Jeśli po zmianie stacji spalanie wyraźnie się zmieniło, to dopiero wtedy warto podejrzewać różnicę w składzie gazu.

Przypomnienie: zbiornik LPG napełnia się zwykle do około 80 procent pojemności, bo gaz musi mieć miejsce na rozszerzanie. Dlatego nominalna pojemność zbiornika nie jest rzeczywistą ilością, którą zatankujesz.

Jak to wpływa na koszt trasy?

Koszt trasy na gazie zależy od trzech rzeczy: ceny litra, zużycia i długości dystansu. Skład mieszanki jest czwartą, mniej istotną zmienną. Przykład na liczbach ilustracyjnych: trasa 500 km, zużycie 10 l/100 km to 50 litrów gazu. Jeśli skład mieszanki zmieni zużycie o 3 procent, różnica to półtora litra, czyli kilka złotych. To niewiele w porównaniu z różnicą cen między stacjami, która może wynosić kilkadziesiąt groszy na litrze.

Dlatego wybór stacji jest ważniejszy niż skład gazu. Pełny rachunek długiej trasy rozpisuję w tekście LPG w długiej trasie: koszt 500 km, a ogólne zasady opłacalności w tekście Czy LPG się opłaca. Informacje o gazie zebrane są na stronie paliwa LPG.

Kiedy zmiana mieszanki?

Dokładnych dat zmiany proporcji nie podam, bo zależą od dostawcy i pogody. Ogólnie zmiana następuje stopniowo, wraz ze spadkiem temperatur jesienią, a odwrotnie na wiosnę. W praktyce kierowca nie zauważa momentu przejścia, ale może zauważyć objawy:

• trudniejszy rozruch na gazie w chłodne poranki (to sygnał, że w zbiorniku jest więcej butanu, niż wymaga pogoda),

• zmiana spalania po tankowaniu na innej stacji,

• dłuższa praca na benzynie przed przełączeniem na gaz.

Jeśli takie objawy są silne lub powtarzalne, sprawdź instalację u specjalisty, bo przyczyną może być też reduktor lub filtr. Nie zakładaj od razu, że winny jest gaz.

Na koniec praktyczna rada dla jeżdżących dużo: jeśli masz wybór stacji, trzymaj się tej, na której gaz sprawdził się w twoim aucie. Konsekwencja i prosty zapis tankowań dają więcej informacji niż dyskusje o proporcjach propanu i butanu.

Praktyczne wnioski dla kierowcy

Nie musisz robić nic specjalnego, żeby dostosować się do zmiany mieszanki. Wystarczy prowadzić zapis tankowań, dbać o regularne przeglądy instalacji i zwracać uwagę na sygnały, takie jak trudniejszy rozruch czy nagła zmiana spalania. Jeśli po zmianie stacji coś się zmieni, porównaj wyniki z kilku tankowań, zanim wyciągniesz wnioski. Jednorazowe odchylenie niczego nie dowodzi, a regularność w zapisach daje najlepszą wiedzę o własnym aucie.