Ropa po 105 USD, a benzyna tanieje: z czego składa się cena litra

Brent po 105 USD za baryłkę, a limit na Pb95 na 15 października spada do 7,01 zł/l. Dla kogoś, kto jeździ do pracy codziennie i patrzy na pylon, brzmi to jak sprzeczność. Nie jest, bo cena litra to suma kilku składników, a ropa w dolarach to tylko jeden z nich. Poniżej rozkładam litr Pb95 i ON na części, tam gdzie mam źródło z liczbą, a resztę opisuję wprost jako niewiadomą. Bieżących notowań giełdowych nie omawiam, to temat osobnego tekstu.

Z czego składa się litr: rachunek na 15 października

Punkt wyjścia to limit CPN na 15.10 z komunikatu Ministerstwa Energii: Pb95 7,01 zł/l, ON 8,05 zł/l (Forsal). Odejmuję VAT 8%, marżę stacji z formuły limitu i cenę hurtową Orlen z 14.10 (S.O.S.), a z niej akcyzę i opłatę paliwową. Przyjmuję przy tym, że hurtowa cena netto zawiera obie te daniny. Kontrolnie: (6,19 + 0,30) × 1,08 daje 7,01, a (7,15 + 0,30) × 1,08 daje 8,05.

To rachunek orientacyjny, nie bilans Orlenu. Ropę przeliczyłem na złote samodzielnie: Brent 105,69 USD z zamknięcia 13.10 (wnp.pl), kurs NBP 3,9042 z 14.10 (API NBP), baryłka to około 159 litrów. Zamknięcia ropy z 14.10 nie mam, więc daty się różnią.

Stałe kwoty: akcyza i opłata paliwowa

Akcyza w CPN 3.0 wynosi 1239 zł za 1000 l benzyny i 880 zł za 1000 l ON (Portal Spożywczy). Opłata paliwowa na 2026 rok to 210,29 zł za 1000 l benzyn i 453,52 zł za 1000 l olejów napędowych (obwieszczenie Ministra Infrastruktury, Monitor Polski 2025, poz. 1238). To kwoty na litr, które nie zależą od ropy ani od dolara. Gdy surowiec drożeje, ich udział w cenie maleje, ale same się nie ruszają. Szerzej o podatkach w CPN piszemy w tekście VAT 8% i niższa akcyza.

Dla porównania, bez obniżek (VAT 23% i akcyza benzyny 1529 zł) ten sam litr Pb95 kosztowałby według mojego wyliczenia około 8,34 zł: (6,49 + 0,29) × 1,23. To szacunek, nie cena ze stacji. Rząd wielkości zgadza się z 8,19 zł, czyli średnią e-petrol z 30 września, dzień przed startem CPN 3.0.

Dlaczego ropa po 105 USD nie blokuje taniejącej benzyny

• Ropa to około jedna trzecia ceny. W tabeli 2,60 zł z 7,01 zł w Pb95, czyli ok. 37%, a w ON ok. 32%. Podatki (akcyza, opłata i VAT) to w Pb95 około 1,97 zł, czyli 28%.

• Limit idzie za hurtem, a nie za samym Brentem. Hurt Pb95 spadł 14.10 o 97 zł/m3 do 6190 zł (-1,5%), a limit zmalał o 10 gr. W tym samym czasie kurs dolara spadł o 0,3%, a Brent dzień wcześniej zniżkował o 0,9%.

• Cena benzyny na hurcie zależy od notowań samej benzyny, a nie tylko ropy. Różnica między nimi, czyli marża rafineryjna (crack), może się zmieniać niezależnie od Brenta. Dziennych cracków benzyny nie znalazłem, więc nie podam, o ile się zmieniły.

• Tydzień to inna perspektywa. Od startu CPN 3.0 limit Pb95 jest o 28 gr wyższy (6,73 na 5.10, 7,01 na 15.10), więc jednodniowa obniżka nie jest trendem. Dzień po dniu pokazujemy to w tabeli CPN 3.0.

Dlaczego ON drożeje, a Pb95 tanieje

Na 15.10 limit ON rośnie o 7 gr (7,98 na 8,05 zł/l), a Pb95 maleje o 10 gr. W tabeli widać źródło różnicy: ropa jest ta sama dla obu paliw, ale reszta ceny hurtowej w diesla to około 3,22 zł/l, a w benzynie około 2,14 zł/l, czyli ok. 1,08 zł więcej. Niższe daniny w ON (1,33 zł wobec 1,45 zł w Pb95) zmniejszają różnicę w cenie hurtowej do 0,96 zł (7,15 wobec 6,19).

Co jest w tej reszcie? Tu mam jedną liczbę, i to z rynku amerykańskiego. Serwis OilPriceAPI podaje prosty crack na diesla w Nowym Jorku (ULSD minus WTI): 61,43 USD/bbl 1 czerwca i 110,79 USD/bbl 11 września 2026 (OilPriceAPI). To nie jest europejski ani polski crack, więc traktuję to jako sygnał kierunku: diesel drożał szybciej niż ropa. Dla Polski dokładnej liczby nie mam i nie wiem, jaką część różnicy 1,08 zł tłumaczy sam crack, a jaką logistyka, biokomponenty i marża hurtowa.

Co z tego wynika dla kierowcy

• Patrz na limit i hurt, nie tylko na nagłówki o ropie. Limit to sufit, stacje mogą sprzedawać taniej, więc sprawdzaj cenę na pylonie.

• Ropa nie wyjaśnia wszystkiego. Dwa paliwa z tej samej ropy mogą kosztować w hurcie różnie i zmieniać cenę w przeciwnych kierunkach, więc z jednego dnia nie wyciągaj wniosków o trendzie.

• Zasady limitu znajdziesz na stronie program CPN, a dlaczego limit rośnie, opisujemy w osobnym tekście. O mechanice hurtu przeczytasz w tekście ceny hurtowe a ceny na stacjach, a ogólny podział czynników w od czego zależą ceny paliw.

Czego nie wiem

Nie wiem, ile dokładnie wynosi marża rafineryjna na benzynie i dieslu w Polsce, jaką marżę realnie pobiera dana stacja (0,30 zł to element formuły limitu) ani jak Orlen wycenia hurt względem notowań. Nie wiem też, jaki będzie limit w piątek. Rozbicie powyżej jest więc rachunkiem z jawnych założeń: sprawdź je i podstaw własne liczby.